Roli i zinkut në trup


Zinku është një një mineral shumë i rëndësishëm (së bashku me magnezin) dhe është i nevojshëm për shumë reaksione që ndodhin në trup. Ndryshe nga vitaminat e tretshme në yndyrë, zinku nuk ruhet për periudha të gjata kohore në trup kështu që është i nevojshëm furnizimi i vazhdueshëm me zink nga dieta jonë ushqimore. Pavarësisht se nuk kemi nevojë për sasi të mëdha të zinkut duhet të marrim sasinë e nevojshme ditore. Zinku është një element i rëndësishëm për:

  • Mirëfunksionimin e sistemit imunitar
  • Shëndetin e lëkurës dhe rritjen e flokëve
  • Metabolizimin e ushqimit dhe absorbimin e nutrientëve të tjerë
  • Bilancin hormonal
  • Shëndetin e zorrës
  • Qartësinë mendore
  • Shërimin e shpejtë të plagëve
  • Sintezën e ADN-së
  • Shëndetin e syve
  • Ndarjen e duhur qelizore (një nga arsyet jetike gjatë shtatzënisë)
  • Shije dhe nuhatje

Siç u përmend edhe më sipër, zinku merr pjesë në mijëra reaksione brenda trupit dhe studimet më të fundit tregojnë se zinku mund të ketë funksion jetik në mbrojtjen kundër llojeve të ndryshme të viruseve apo kancerit.

Zinku është veçanërisht i rëndësishëm për fertilitetin, gjatë shtatzënisë si dhe gjatë ushqyerjes së fëmijës me gji. Disa studime kanë treguar se zinku është jetik për të shmangur lindjen e parakohshme dhe lindjen e foshnjave me peshë të ulët. Rreth 90% e zinkut në trup gjendet në muskuj dhe kocka, duke e bërë të vështirë testimin për mungesë të zinkut. Në fakt, zinku plazmatik përbën vetëm rreth 0.1% të zinkut në trup. Pasi konsumohet, zinku absorbohet në zorrën e hollë. Më pas ekskretohet përmes lëkurës, veshkave dhe zorrëve.

Shenja të mungesës së zinkut


Në të gjithë botën zinku mund të jetë një problem më i madh nga sa mendohej. Mungesa e zinkut mund të shkaktojë një sërë simptomash të rënda, megjithatë sipas studimeve të bëra duket se pjesa më e madhe e popullsisë mund të ketë një mungesë të lehtë zinku.

Gratë shtatzëna dhe ato që ushqejnë fëmijët me gji duket se rrezikohen të kenë mungesë të lartë të zinkut, po ashtu edhe ata individë me probleme në zorrë, gratë që kanë lindje të parakohshme, individët me dietë  të pasur me drithëra ose dieta vegjetariane (të paktën për një kohë të gjatë). Individët me sëmundje të mëlçisë ose të veshkave, diabet, sëmundje gastrointestinale dhe ata që marrin sasi të mëdha hekuri janë të rrezikuar nga mungesa e zinkut.

Simptomat e mungesës së zinkut:

  • Kujtesë e dobët
  • Sistem imunitar i dobët
  • Humbja e shijes dhe nuhatjes
  • Probleme me gjumin (zinku nevojitet për të prodhuar melatoninën)
  • Rënie të flokëve
  • Mungesë oreksi
  • Libido e ulët
  • Diarre
  • Shërim i ngadaltë i plagëve
  • Njolla të bardha në thonjtë e duarve
  • Në raste të rënda mund të ndodh rritja e vonuar e fëmijëve

Sipas literaturës mjekësore mungesa e zinkut mund të jetë e vështirë për t’u diagnostikuar nëpërmjet analizave laboratorike pasi nivelet e zinkut në plazmë/serum jo domosdoshmërisht tregojnë për mungesë të zinkut. Për këtë arsye, mjekët shpesh diagnostikojnë mungesën e zinkut duke u bazuar në shenjat klinike.

Zinku dhe shtatzënia


Zinku është shumë i rëndësishëm përpara shtatzënisë, gjatë periudhës së shtatzënisë dhe ushqyerjes me gji. Zinku luan rol jetik në ndarjen qelizore edhe pse studiuesit ende nuk kanë arritur të kuptojnë sesi ndodh kjo, gjithashtu duket se nivelet optimale të zinkut mbështesin zgjatjen e plotë të shtatzënisë si dhe zvogëlon në disa raste lindjet e  parakohshme.

Duke qenë se zinku është i domosdoshëm për asimilimin e nutrientëve të tjerë mund të ndodhë që zinku të ndihmojë një nënë të mbajë në nivele optimale statusin nutricional gjatë kësaj kohe që nevoja për lëndë ushqyese rritet. Për këtë arsye është e rëndësishme të shtohen suplementet me zink si pjesë e dietës ditore e pasur me një larmishmëri ushqimesh të pasura me lëndë ushqyese dhe nutrient sinergjik.

Drithërat dhe tërshëra që konsumohet në mëngjes janë burim i shkëlqyer i zinkut dhe shumë gra raportojnë se gjatë shtatzënise i dëshirojnë këto ushqime.

Sasitë e rekomanduara të zinkut


Zinku nevojitet në sasi të caktuara ndërsa sasi më e ulët ose më e lartë e tij mund të jetë e dëmshme. Vlera më e ulët ditore e përcaktuar është 8 mg/ditë ndërsa maksimumi 40 mg/ditë për të femra mbi 18 vjeç.

Kjo sasi mund të merret nga ushqimi megjithëse për shkak të cilësisë së varfër të tokës dhe faktorëve të tjerë dietikë kjo mund të mos jetë gjithmonë e mundur.

E rëndësishme është të mos përdorni suplemente zinku pa u konsultuar me mjekun pasi sasi të larta të tij mund të çojnë në uljen e nivelit të hekurit dhe bakrit në trup dhe në disa raste shkakton të vjella dhe probleme me traktin gastro-intestinal (megjithëse kjo zakonisht ndodh vetëm tek ata që konsumojnë 100-200 mg zink ose më shumë dhe zakonisht nuk konsiderohet shqetësim në rastin e  zinkut dietik).

Ushqime të pasura me zink


Marrja e nutrientëve nga ushqimi është e rëndësishme dhe madje as suplementet më të mira nuk mund të zënë vendin e një diete të pasur me lëndë ushqyese (megjithëse disa njerëz e gjejnë të nevojshëm përdorimin e suplementeve për të plotësuar nevojat në raste mungese).

Shumica e të rriturve që konsumojnë një dietë të larmishme ka të ngjarë që të marrin nga ushqimi sasi të mjaftueshme të zinkut, veçanërisht  nëse konsumohen ushqime që përmbajnë sasi të larta të zinkut si goca e detit (ostrice) dhe mishi.

Goca e detit është burimi natyror me sasinë më të lartë të zinkut me 10 herë më shumë zink sesa mishi (mishi i viçit). Në fakt, një gocë deti përmban zink mjaftueshëm për të përmbushur dozën ditore të rekomanduar. Një racion prej 85 gram 74 mg zink në krahasim me 7 mg zink që gjenden në 85 gram mish viçi.

Burime të tjera të shkëlqyera të zinkut janë:

  • Mëlçia e viçit- rreth 10 mg zink në 85 gram
  • Farat e kungullit- rreth 9 mg zink në 85 gram
  • Tahini- rreth 9 mg zink në 85 gram
  • Çokollata e zezë- 8 -9 mg zink në 85 gram
  • Gaforrja- 6.5 gram zink në 85 gram
  • Karavidhet- 3.4 mg zink për 85 gram
  • Mishi i derrit- 2.9 mg zink për 85 gram
  • Fasulet- 2.9 mg zink për 85 gram
  • Mishi i pulës- 2.4 mg zink për 85 gram

Burime të tjera me sasi më të paktë të zinkut janë, kosi dhe produktet e bulmetit dhe drithërat. Është e rëndësishme të theksohet se shumë ushqime si, drithërat, përmbajnë fitate të cilat lidhen me zinkun duke i bërë këto ushqime si burime më të vakta të zinkut dhe ndonjëherë ndërveprojnë me nivelet e zinkut në trup. Kjo është një nga arsyet pse konsumi afatgjatë i një diete vegjetariane ose me përmbajtje të lartë të drithërave konsiderohet si faktor rreziku për mungesën e zinkut.

Duhen përdorur suplementet e zinkut?


Para përdorimit të suplementeve duhet të konsultoheni me një mjek. Disa raste kur rekomandohet përdorimi i suplementeve të zinkut janë:

Në rast ftohjeje dhe gripi:

Zinku është i rëndësishëm për mirëfunksionimin e sistemit imunitar dhe konsiderohet si ilaç për ftohjen dhe gripin dhe shpesh rekomandohet për të shkurtuar kohëzgjatjen e gjendjes gripale. Është zbuluar se kur suplementet e zinkut merren që në fazat e hershme të sëmundjes reduktojnë ashpërsinë dhe kohëzgjatjen e saj, natyrisht që nuk duhet tejkaluar niveli ditor i lejuar.

Diarreja tek fëmijët:

Organizata Botërore e Shëndetit rekomandon suplemetet e zinkut për fëmijët me diarre akute, pasi kjo përbën një shkak kryesor të vdekshmërisë tek fëmijët në të gjithë botën. Në këto raste , OBSH rekomandon përdorimin e suplementeve të zinkut për dy javë, 20 mg në ditë nga dy herë në ditë, për fëmijët mbi 6 muaj ose 10 mg në ditë për fëmijët nën 6 muaj.

Rreziku për të pasur pneumoni:

Në bazë të disa studimeve është zbuluar se fëmijët nën moshën 5 vjeçare që rrezikojnë për pneumoni përfitojnë nga përdorimi i suplementeve.

Gjithashtu nëse do të jetë nevoja të përdorni suplemente është e rëndësishme të zgjidhni suplemente cilësore. Trupi mund të absorbojë vetëm forma të caktuara të zinkut që lidhen me minerale të tjera. Në ushqim, zinku lidhet natyrshëm me minerale të tjera dhe absorbohet më lehtë.

Format kimike të kelatuara në suplemente konsiderohen si më të absorbueshme dhe këto forma zakonisht përfundojnë të shkruara me “ate”, si psh gluconate i zinkut, acetate i zinkut, citrate i zinkut.

Zinku në formë të thjeshtë dhe në përbërje


Në suplemente, sasia totale e zinkut mund të mos përfaqësojë saktë sasinë e rekomanduar ditore të zinkut natyral. Sasia e rekomanduar ditore i referohet zinkut natyral dhe forma të ndryshme të tij përmbajnë sasi të ndryshme të zinkut natyral. Ky është informacion që duhet të shkruhet në shishen e suplementit por jo gjithmonë gjendet. Për shembull, sulfati i zinkut (një kripë zinku dhe jo një nga format më të absorbueshme) është vetëm 23% zink elementar, që do të thotë se duhen gati 200 miligramë për të arritur kufirin e sipërm ditor ndërsa duke marrë vetëm 8-12 miligramë në ditë sulfat zinku do të merrni vetëm një përqindje të vogël të sasisë ditore të rekomanduar.

Substanca të tjera në ushqime ose pije si, kafeina dhe fitatet mund të pengojnë përthithjen e zinkut, kështu që nëse ushqimet me përmbajtje të lartë të zinkut ose suplementet e zinkut konsumohen brenda pak orësh pasi janë konsumuar ushqime me këto përbërës, përthithja mund të frenohet.

Si të plotësoj dozën ditore të zinkut?


Përpara përdorimit të suplementeve duhet të këshilloheni me një mjek. Nëse doni të shmangni përdorimin e suplementeve konsumoni një dietë të pasur me nutrientë.

Në përfundim


Zinku është një nutrient për të cilin trupi ka nevojë por si çdo gjë tjetër sasia e moderuar është thelbësore. Ka shumë studime që tregojnë se mungesa e zinkut mund të ndikojë në shëndetin e lëkurës, syve, flokëve dhe në dobësimin e imunitetit.

Duke ndjekur udhëzimet e mjekut, nëpërmjet dietës ose suplementeve, nuk përmirësohen vetëm nivelet e zinkut por edhe shëndeti në përgjithësi dhe imuniteti.

Vitaminat dhe suplementet që luftojnë inflamacionin