Si mund të përballemi me situatat e ndryshme kur gjërat sa vijnë e bëhen më të vështira?

Reflektim nga një psikologe…


Nuk mendoj që jam e vetmja që shoh se më janë shtuar thinjat në kokë, apo jo? Shpesh e gjej veten duke u parë disa herë në pasqyrë që të sigurohem se po i shikoj gjërat siç janë. Jam e sigurt që këto fije gri nuk ishin aty disa muaj më parë dhe jam gjithashtu shumë e sigurt që nuk jam në moshë për t’u thinjur.

Flokët e mi gri në të vërtetë bëjnë plot kuptim në kohët nëpër të cilat po jetojmë sot. Flokët gri janë një përgjigje ndaj një stresi që po kalojmë. Pra, këto thinja bëjnë kuptim. Sepse pavarësisht nëse unë e pranoj apo jo, këto kohë unë jam nën një stres të vazhdueshëm çdo ditë dhe mendoj se nuk bëj gabim kur them se me shumë mundësi edhe ti je gjithashtu.

Ndërkohë që po hyjmë në muajin e disatë (e kam humbur numërimin) të pandemisë së koronavirusit, stresi i të jetuarit përgjatë një pandemie është bërë një dukuri kronike. Si psikologe, kam vëzhguar reagimet dhe përgjigjet e ndryshueshme emocionale të miat ashtu edhe ato të klientëve të mi përgjatë kësaj pandemie.

Me pak fjalë, vëzhgimet e mia rreth panoramës evolutive emocionale duken pak a shumë kështu:

Në fillim kishte ankth akut të përhapur ngado. Shumë njerëz i ishin përveshur përgjigjes “lufto ose mbathja” ose thjesht kishin mbetur të ngrirë. Ky është reagimi i trupit tonë kundrejt një rreziku të perceptuar ose të vërtetë. Trupi ynë çliron hormonet e stresit, të cilët aktivizojnë përgjigjen fizike, në mënyrë që ne të përgatitemi për t’u përballur me kërcënimin duke shpresuar që do të mbijetojmë ose do ta kapërcejmë atë në rastin e një rreziku të vërtetë.

Në fillim të pandemisë, gjendja ishte vazhdimisht në ndryshim, shkollat po mbylleshin dhe fëmijët qëndronin në shtëpi, njerëzit po punonin nga shtëpia ose një pjesë po i humbnin punët, nevojitej liridalje – bota jonë po na shembej para syve në shumë mënyra çast pas çasti. Kush e dinte se çfarë ruante për ne e nesërmja? Mbizotëronte një frikë e jashtëzakonshme dhe pasiguri ndërkohë që ne zvarriteshim që të mbijetonim me luhatjet e përditshme.

Pastaj, pas një farë kohe, na pëlqente ne ose jo, u përshtatëm me mbylljen dhe me normat e reja sociale. Gjërat sikur u qetësuan pak dhe ndaluan së ndryshuari aq shpejt. Ne hymë në ato oraret thuajse të parashikueshme të jetës në karantinë  dhe më pas u shfaqën diskutimet rreth hidhërimit. Ndërkohë që ankthi akut filloi të qetësohej disi, hidhërimi për ato që kishim humbur nisi të lulëzonte.


Hidhërimi gjendej në ngjarjet madhore, si humbja e punës dhe stresi financiar, vdekjet dhe gjithë jeta që po na përmbysej. Por hidhërimi nuk gjendej vetëm në humbjet e mëdha e të dukshme. Ishte edhe në humbjet më të vështira për t’u artikuluar: humbja e jetës siç e kishim njohur gjithmonë. Në gjërat që duken njëkohësisht të vogla dhe me peshë. Humbje të përditshme, si të mos qenit të aftë për të pirë kafe me një mik, të bënim pazare, të shkonim në pishinë apo  anullim i udhëtimeve të planifikuara.

Hidhërimi është ende këtu i dhimbshëm dhe i vërtetë, ndërkohë që ne kemi vendosur rripat e sigurimit dhe po përgatisim veten për këtë udhëtim të gjatë. Me vazhdimin e pandemisë, duket se ankthi akut i madh i fazës fillestare të pandemisë është shndërruar në stres dhe ankth kronik.


Para se të shkojmë më tej, mendoj se është e rëndësishme që të përcaktojmë ndryshimin ndërmjet stresit akut dhe stresit kronik:

Stresi akut


Është reagimi i trupit tonë ndaj një stresi të çastit. Për shembull, stresi që mund të ndjeni para se të mbani një fjalim në publik ose para një provimi të rëndësishëm. Si përgjigje ndaj këtyre stresorëve, trupi ynë çliron hormonet e stresit për të ndihmuar trupin që të përballet me këtë ngjarje. Sapo kalon situatën, hormonet ndalojnë së çliruari dhe ne i rikthehemi gjendjes së mëparshme.

Stresi kronik


Është çlirimi i hormoneve të stresit si përgjigje ndaj një stresi të vazhdueshëm dhe të qëndrueshëm. Kjo lloj përgjigjeje ndaj stresit mund të çojë në konsumimin e trupit tonë sepse trupat tanë nuk janë krijuar që të aktivizojnë në mënyrë të vazhdueshme këtë përgjigje ndaj stresit. Është shteruese dhe rraskapitëse që të çlirohet hormoni i stresit në mënyrë të vazhdueshme dhe shkakton një dëm të madh mbi trupat tanë. Stresi kronik lidhet me një sërë vështirësish fizike dhe emocionale (duke përfshirë flokët gri, siç u tha më sipër).

Tani që u bënë disa muaj të pandemisë, ne mund të themi që shumë njerëz, të cilët në fillim ishin duke u përballur me situatën e stresit akut, tani janë duke përjetuar stres të rëndë dhe të vazhdueshëm kronik.

Ndaj çfarë duhet të bëjmë?


Si mund ta dallojmë stresin e vazhdueshëm që po përjetojmë dhe të shkojmë më pas drejt përballjes për të zbutur dëmin që mund të ketë mbi shëndetin tonë mendor e fizik?

Më poshtë do të gjeni shtatë ide se si mund të procesojmë dhe ta kalojmë këtë stres kronik në mënyrë që të mos zërë vend në trupin tonë dhe të mos na e dëmtojë më shumë.

Praktikoni teknikat e përqëndrimit te frymëmarrja.

Mbani mend, kur gjithçka duket sikur po shembet, ne kemi frymëmarrjen tek e cila mund të mbështetemi. Duke u përqëndruar te frymëmarrja dhe frymënxjerrja, është një mënyrë e cila na mbush dhe na qetëson natyralisht. Kur ne i kujtojmë vetes se kemi frymëmarrjen tonë si një qetësues që na shoqëron ngado pavarësisht asaj që ndodh rreth nesh, ne gjejmë një burim fuqie brenda nesh.

Merrni frymë thellë.


Kjo është ndryshe nga teknika e përmendur më sipër. E sipërmja është një praktikë meditimi dhe jo një veprim frymëmarrës. Një teknikë që na ndihmon për të nxjerrë nga koka jonë (aty ku një pjesë e madhe e stresit priret të jetojë) dhe të përqëndrohesh te momenti. Frymëmarrjet e thella ose frymëmarrjet diafragmatike janë një veprim natyral i ritmit tonë të frymëmarrjes. Kjo është të marrësh me qëllim frymë gjatë dhe thellë deri në fund të barkut. Duke bërë këtë ne frenojmë përgjigjen e trupit tonë ndaj stresit. Kjo i jep sinjal sistemit tonë nervor që të qetësohet, duke rritur nivelin e oksigjenit që marrim dhe përfshirjen e sistemit parasimpatik për të nxitur një përgjigje qetësuese.

Ushtrime fizike.


Kjo është një mënyrë katërcipërisht e vërtetuar për të punuar në luftën kundër stresit. Përfshirja në ushtrime kardiovaskulare ka treguar se ul nivelin e stresit dhe lidhet me një mori përfitimesh për shëndetin mendor e fizik. (Kujtesë: ju lutemi mos bëni asgjë që që nuk është e duhura për trupin tuaj!)

Falni mirësi.


Kryerja e veprimeve dashamirëse është provuar se ndihmon me stresin dhe shton ndjenjën e lumturisë. Përgjatë një kohe ku është tërësisht e natyrshme që të bëhemi egocentrikë dhe pa dashur harrojmë të tjerët, duke qënë se je duke u përballur me stresin tënd, zhvendosja e gjëndjes mendore dhe bërja me qëllim e veprimeve të mira dhe të rastësishme mund të bëjë mrekullira për nivelin tuaj të stresit.

Jini besnik ndaj orarit.


Provoni dhe krijoni një ritëm për veten tuaj (dhe për fëmijët tuaj nëse ata jetojnë me ju). Ju ndihmon që të krijoni një lloj parashikueshmërie e kontrolli, gjë që është gjithçka që na duhet, veçanërisht kur duket se bota rreth nesh po shembet.

Krijoni dhe ruani një orar gjumi të rregullt.


Rënia për gjumë dhe zgjuarja në mëngjes në pothuaj të njëjtin orar çdo ditë (po, edhe gjatë fundjavave) ka treguar se ka përfitime jo vetëm për cilësinë e gjumit, por gjithashtu edhe për mirëqënien e shëndetit tuaj mendor.

Tregoni vetëdhembshuri.


Dua ta mbyll këtë listë me një kujtesë për t’i praktikuar gjithë këto këshilla me vetëdhembshuri. Kujtojini vetes që askush nuk funskionon siç duhet nën një gjendje stresi kronik – përfshirë ju. Ndërkohë që botës i duhet që të përshtasë e korigjojë pritshmëritë e saj, ashtu edhe ju përpiquni që të përshtasni pritshmëritë që keni për veten tuaj.








Nga ndryshojnë ankthi, frika dhe stresi?